NADWIŚLAŃSKIE REKONSTRUKCJE III

Dodano 30 maja 2010, w Bez kategorii, przez bosak





Tej wiosny niemal każdą wolną chwilę pochłaniały
mi abrysy winnic dla Janowca, od których mogłem się oderwać jedynie dla paru
zaplanowanych wcześniej wyjazdów. A kolejny wpis do winologii codziennie odkładałem
sobie „na jutro” i tak zeszły z górą dwa miesiące (za co przepraszam bloga i czytelników,
jeśli się jeszcze jacyś ostali). Tym jednak kosztem projekt rekonstrukcji
janowieckich winnic doczekał się wreszcie ostatecznego rozrysowania i rozpisania
w szczegółach.

Pierwsze szkice tego projektu powstawały jeszcze w zeszłym
roku (tu zdawałem z tego relację), jednak z ostatecznym wyrysowaniem
planów musiałem czekać do marca, gdy po oczyszczeniu z zarośli skarpy pod zamkiem można
było odczytać układ tarasów dawniejszej winnicy. Przy okazji tych prac winiarze
z  MPW odnaleźli dotąd co najmniej kilkadziesiąt
starych winorośli, pochodzących jeszcze z nasadzeń Leona Kozłowskiego z lat 30.
XX w., wśród których większość stanowią krzewy Vitis
vinifera
(najprawdopodobniej różne chrupki i magdalenki). Jest to bodaj jedyny
tak duży zespół starych krzewów winorośli, jaki zachował się u nas poza
regionem zielonogórskim.

Stary krzew V. vinifera zachowany na stoku pod zamkiem (marzec 2010)

Jeśli tak
liczne krzewy wrażliwych odmian deserowych przetrwały tam prawie 40 lat bez opieki, to dowodzi tylko, że na janowieckiej skarpie panują warunki mezoklimatyczne wyjątkowo
korzystne
dla winorośli. Dlatego w projekcie zmieniona została pierwotna, w miarę „bezpieczna” propozycja
doboru odmian, na rzecz większego udziału szlachetnych szczepów V. vinifera. W nasadzeniach nowej winnicy znajdą się więc ostatecznie takie odmiany, jak hibernal, auxerrois, jutrzenka i riesling na wina białe, oraz pinot noir i
pinot noir précoce (czyli frühburgunder) na wina czerwone. Przewidziano także miejsce na sporą, liczącą ponad
tysiąc krzewów kolekcję tradycyjnych szczepów środkowoeuropejskich

26 czerwca, w ramach tegorocznego
Święta Wina odbędzie się
na zamku w Janowcu otwarcie wystawy prezentującej te rekonstrukcje. Serdecznie zapraszam, a dziś na zachętę parę rysunków.

Plan ogólny (rys. W. Bosak 2010)

Widok od południa (rys. W. Bosak 2010)

Profil zbocza w miejscu winnicy tarasowej (rys.
W. Bosak 2010)

Otagowane:  

NADWIŚLAŃSKIE REKONSTRUKCJE II

Dodano 15 sierpnia 2009, w Bez kategorii, przez bosak

W ostatniej notce obiecałem napisać o projektowanych winnicach na Bielanach, zacznę jednak od wspomnień. Wczesną wiosną 1996 miałem okazję oglądać resztki kamedulskiej winnicy na tarasach po południowej stronie tamtejszego klasztoru, już w obrębie murów ścisłej klauzury. Prowadziłem wtedy jeden z odcinków popularnego programu krajoznawczego lokalnej krakowskiej TV i przy okazji jego realizacji pozwolono nam również zajrzeć do tego niedostępnego dla postronnych miejsca. Naszym oczom (i kamerze, udało się to bowiem utrwalić) ukazał się widok, niczym ilustracja do traktatu Krescentynabraciszkowie w ściągniętych pasem serdakach i filcowych czapeczkach akurat przycinali ogromne, stare winorośle rozpięte na murach tarasu, wspinając się do nich po drabinie, a obok inni porządkowali „zwykłą” winniczkę prowadzoną na tyczkach i szpalerach. Wtedy jeszcze całym tym gospodarstwem zawiadywał specjalnie wyznaczony brat wincerz, bodaj już ostatni taki zakonny funkcjonariusz w Polsce.


Ogród tarasowy pod południową ścianą klasztoru tu jeszcze parę lat temu rosły stare krzewy fetească regală (fot. Winnica Srebrna Góra)

Ponownie znalazłem się tam dopiero w zeszłym roku. Przetrwała zaniedbana winniczka obsadzona jakimiś bliżej nieokreślonymi mieszańcami, lecz kilkudziesięcioletnie krzewy zostały wykarczowane podczas remontu klasztoru kilka lat wcześniej. Jeden z zakonników pokazał nam wtedy mały krzaczek, który wyrósł na pryzmie ziemi w rogu ogrodu z wyrzuconego tam korzenia. Pobrany z niego kawałek łozy udało się przebadać w jednym z niemieckich instytutów winiarskich i testy genetyczne wykazały, że jest to rumuński szczep fetească regală (király leányka). Niestety, jest to odmiana zbyt wrażliwa (i raczej zbyt późna) żeby sadzić ją u nas na wino w „polowej” winnicy, choć przez pewien czas mieliśmy taki pomysł, na Bielach była uprawiana na owoce deserowe, a do tego rosła pod ciepłym murem.

Moja współpraca z inwestorami bielańskiej winnicy zaczęła się parę lat temu, gdy próbowali oni ziścić swój pierwotny zamysł – rekonstrukcję opuszczonych od 350 lat winnic wokół zamku Tenczyn w Rudnie koło Krzeszowic (widać je jeszcze na znanym rysunku Dahlberga z 1656 r., opublikowanym w dziele Puffendorfa De rebus a Carolo Gustavo Sueciae Rege gestis commentariorum). Wówczas jednak nie udało się skupić cały potrzebny do tego grunt (po małopolsku rozparcelowany na parę tuzinów mizernych włości) i projekt upadł. A szkoda, bo miejsce to oferuje absolutnie ekstraordynaryjne dla tej części Polski, wulkaniczne terroir.


Klasztor OO. Kamedułów na Bielanach w Krakowie, poniżej widoczne dawne klasztorne pola przecięte Aleją Wędrowników – stan z 8 sierpnia 2009

W międzyczasie zrodził się pomysł, aby obsadzić winoroślą nie użytkowane od kilkudziesięciu lat pola należące do klasztoru OO. Kamedułów na Bielanach. Po dwóch latach udało się dopiąć wszystkie umowy, pozwolenia, uzgodnienia planistyczne, etc. i wiosną tego roku, z błogosławieństwem Kurii i najwyższych władz zakonu rezydujących w latyńskim Frascati rozpoczęła oficjalną działalność spółka Winnica Srebrna Góra (choć jeszcze zeszłego lata awansem ruszyły prace projektowe i przygotowawcze). Jak dotąd (odpukać) pomysł bielańskiej winnicy  wszystkim się podoba i wzbudza raczej pozytywne emocje, co w takim mędrkującym mieście, jak Kraków bynajmniej nie jest regułą.


Położenie przyszłej winnicy

Winnica powstanie na południowym i południowo-zachodnim zboczu Srebrnej Góry, na szczycie której wznosi się klasztor, na dwóch działkach położonych po obydwu stronach Alei Wędrowników, powyżej ul. Księcia Józefa. Jest to z pewnością jedna z najlepszych potencjalnych lokalizacji winnic w bliskich okolicach Krakowa. Wznosząca się niemal nad samą Wisłą Srebrna Góra (326 m n.p.m.) jest wyraźnie oddzielona szeroką przełęczą od reszty masywu Sowińca (358 m n.p.m.), co zabezpiecza jej zbocza przed spływem chłodnego powietrza z wyżej położonych terenów, dodatkową ochronę stanowi porastający te wzgórza las. Teren przyszłej winnicy jest położony na wysokości od 225 do 280 m n.p.m. Nachylenie zbocza wynosi ok. 8–15% (jedynie kilkanaście arów położonych jest na skarpie o nachyleniu ponad 20%) co zapewnia już stosunkowo szybki odpływ chłodnego powietrza w okresie przymrozków i zimowych spadków temperatury, a zarazem nie jest wielką przeszkodą dla mechanizacji prac w winnicy. Dolna granica winnicy znajduje się ok. 25 metrów ponad szeroką w tym miejscu doliną Wisły, powyżej strefy częstego występowania inwersji termicznych i mgieł.


Widok z „lewej” działki (na mapie parcela I a) na zakole Wisły pod Tyńcem, gdzie przed wiekami też uprawiano winnice – stan z 8 sierpnia 2009

Miejsce odznacza się urozmaiconą budową geologiczną: występują tu dość twarde, skaliste wapienie jurajskie, na które nałożyły się plejstoceńskie piaski akumulacji lodowcowej. Na bazie tych formacji wytworzyła się istna mozaika gleb, od piaszczysto-gliniastych, poprzez gliniasto-piaszczyste, po gliniaste, z różną domieszką zwietrzelin skały wapiennej, w typie gleb brunatnych i rędzin. Ich odczyn waha się od 5,6 do 8,4 pH, zawartość części spławialnych od 10 do 35%, piasku od 10 do 80%. Współpracujący z nami gleboznawca dr Piotr Gruba z krakowskiego Uniwersytetu Rolniczego wydzielił na terenie przyszłej winnicy 15 powierzchni o różnych warunkach glebowych – dla każdej z nich przewidziano nieco inny reżim nawożenia i prac  przygotowawczych przed posadzeniem winnicy.



Piaszczysto-gliniasta gleba z domieszką zwietrzelin wapienia


Rędzina wapienna na najbardziej stromym fragmencie zbocza


Część winnicy położona na lewo od Alei Wędrowników, patrząc w stronę klasztoru (na mapce parcele I a i I b), o powierzchni ok. 8 ha zostanie obsadzona stosunkowo odpornymi i sprawdzonymi w naszym klimacie odmianami mieszańcowymi: seyval blanc, hibernal, johanniter, solaris i jutrzenka na wina białe oraz regent, cabernet cortis i rondo na czerwone. Natomiast część na prawo od Alei (parcela II), o powierzchni ok. 4  ha jest przeznaczona w całości pod uprawę szlachetniejszych odmian Vitis vinifera, jasnych: traminer, pinot gris, riesling, auxerrois, chardonnay i siegerrebe, oraz ciemnych: pinot noir, zweigelt, acolon i frühburgunder (pinot noir précoce). Tu można podejrzeć dokładne ilości krzewów z rozpisaniem na poszczególne odmiany. Planowana gęstość nasadzeń wynosi ok. 5 tys. krzewów na hektar. Winnicę z różnych przyczyn trzeba będzie ogrodzić, jednak przewidziano możliwość jej zwiedzania – na działce „prawej” powstanie
punkt widokowy na szczycie tzw. Górki, zaplanowano także miejsce piknikowe i szeroką aleję spacerową przecinającą działkę „lewą”.


Ostatnie prace niwelacyjne na tzw. Górce, na „prawej” działce, pod Aleją Wędrowników, to najbardziej stromy, ale też najcieplejszy fragment projektowanej winnicy,  przeznaczony pod uprawę rieslinga – stan z 13 sierpnia 2009

Otagowane:  

NADWIŚLAŃSKIE REKONSTRUKCJE

Dodano 8 sierpnia 2009, w Bez kategorii, przez bosak

Powoli konkretyzuje się wizja pierwszej fazy rekonstrukcji winnic w Janowcu nad Wisłą, obejmującej plantacje bezpośrednio pod zamkiem. Ciągle jeszcze daleko jest do wypracowania ostatecznej koncepcji, ale coś wreszcie zaczyna się wyłaniać z chaosu pierwszych szkiców. Niżej ostatni wariant, sprzed dwóch dni:  


Rekonstrukcja winnic pod zamkiem w Janowcu (oprac. W. Bosak, 2009)

Projekt ten nawiązuje do rozplanowania przedwojennych winnic, stąd poziomy układ rzędów winorośli na wąskich tarasach i krzewy prowadzone przy osobnych palikach bez drutów, podobnie jak to widać jeszcze na zdjęciu sprzed 40 lat. Ze względu jednak na konieczność pracochłonnej ręcznej uprawy gleby należałoby nieco gęściej posadzić winorośle (ok. 7–8 tys. krzewów na hektar), tak aby uzyskać możliwie wysoką wydajność z każdego ara winnicy, przy rozsądnym ograniczeniu plonu z jednego krzewu. Na południowo-zachodnim cyplu wzgórza zamkowego przewidziano założenie kilkunastoarowej „winnicy muzealnej”, w której prowadzono by uprawę winorośli w taki sposób, jak mogło to wyglądać w okresie świetności zamku, w XVI–XVII wieku.

Najwięcej kontrowersji, jak na razie, wzbudził mój pomysł poprowadzenia dodatkowej szerokiej ścieżki (czy może raczej wąskiej drogi) biegnącej poziomicowo w górnej części winnicy. Bo też rzeczywiście – niczego takiego nie znajdujemy na żadnym starym zdjęciu, czy rycinie, z drugiej jednak strony wygodne dojście ułatwiłoby znakomicie różne prace w winnicy, jak choćby transport winogron podczas zbiorów. Może uda się jakoś tak wytrasować tą dróżkę w terenie, żeby przy szerokości ok. 160 cm nie była ona zbytnio widoczna wśród rzędów winorośli.

Ambitny plan zakłada rozpoczęcie nasadzeń na wiosnę 2011, a więc do jesieni przyszłego roku trzeba będzie oczyścić skarpę z krzewów i młodych drzewek, które, pomimo ubogiej, kamienistej gleby rosną tam jak na drożdżach. Ponieważ jest to teren chroniony, wykluczone jest użycie herbicydów, a stromizna zbocza nie pozwala wjechać tam jakimkolwiek mechanicznym sprzętem. Trzeba więc będzie wszystko karczować ręcznie. Może nam w tym pomóc tak zwany „wypas kulturowy” kóz i owiec, co zarekomendowali mi specjaliści z Ojcowskiego Parku Narodowego zajmujący się ochroną ciepłolubnych muraw naskalnych. Ponoć bydlątka te są zdolne w ciągu kilku miesięcy mocno przetrzebić zawadzające nam zarośla na skarpie i tym samym ułatwić ich karczowanie. Może więc warto spróbować?


Winnice i zamek w Janowcu w 1969 roku (fot. ze zbiorów Muzeum Nadwiślańskiego)

Janowiec, to nie jedyny taki „historyczno-winiarski” projekt nad Wisłą. Od roku trwają już przygotowania do posadzenia dużej, jak na polskie warunki winnicy przy klasztorze OO. Kamedułów na Bielanach w Krakowie. A ponieważ dość regularnie tam bywam, wkrótce zdam szerszą relację z postępów tych prac. Na razie odsyłam na stronę przyszłej Winnicy Srebrna Góra.

Otagowane:  

PS. DO WINNIC W JANOWCU

Dodano 29 lipca 2009, w Bez kategorii, przez bosak

Do poprzedniej notki:



Janowiec – zamek i winnice w 1934 r. (fot. ze zbiorów Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym).


Pierwsze przymiarki do projektu rekonstrukcji janowieckich winnic.

Otagowane:  

  • RSS